Ανώτατη συνταξιοδοτική βαθμίδα

Πως συνταξιοδοτείται ένας καλλιτέχνης

(Merce Cunningham, second from right, accepting his honorary doctorate, 1972)

Μια εικόνα και  μια ερώτηση:

Είσαι 60 χρονών χορευτής, πως βλέπεις τον εαυτό σου;

Απάντηση 1

Καθηγητής χορού σε πανεπιστήμιο ή σε ανώτατη σχολή, διδάσκεις δυο φορές την εβδομάδα από 2 ώρες, εισπράττεις σε μόνιμη βάση ένα ποσό αρκετό για να ζεις σχετικά καλά χωρίς την αγωνία της ελεύθερης αγοράς εργασίας.  

Είσαι αναγνωρίσημος, καταχωρημένος είναι η πιο σωστή έκφραση, έχουν κάνει εργασίες για την δουλειά σου, έχουν βρει βιβλιογραφικές αναφορές με τις οποίες έχουν τοποθετήσει και συνδέσει τις μικρές ανακαλύψεις σου και τις πρωτοβουλίες της δημιουργικής νιότης σου σε σχέση με θεωρίες κοινωνιολογούντων φιλοσόφων, πχ το contact improvisation και ο Ντεριντά.

Έχεις κερδίσει τις μάχες στην πανεπιστημιακή κυψέλη, ανταλλάσσοντας ψήφους σου, συμμαχώντας με τους απαραίτητους καθηγητές σε άσχετα με τον χορό αντικείμενα οι οποίοι όμως σε έκριναν, για να προσληφθείς.

Τώρα είναι η σειρά σου, ξεχειλίζεις από αυτάρκεια, σώμα και γνώση, σαν θεωρητικός της πράξης έχεις άποψη για όλα, σε καλούν σε συνέδρια, επιτροπές υπουργείων, διαγωνισμών, φεστιβάλ. 
Είσαι και ήσυχος, οι νεότεροι που μπορεί να σε έφταναν με το νεότερο σώμα τους ή τις νέες λύσεις-ιδέες τους θα αναγκαστούν να περάσουν τα ίδια ποτάμια διαβασμένων λέξεων, μέχρι τότε ποιός ζει και ποιος πεθαίνει, ακόμα και αν είσαι εσύ αυτός.
Διδάσκεις πολλούς μαθητές, που το πανεπιστημιακό σύστημα διεκ σφίξει﷽﷽﷽ν ες  κάνει διατριβή για τονδίκησε από την εξουσία και κατάφερε να προσλαμβάνονται και να διδάσκουν σε σχολεία.

Δύναμη σου είναι οι διασυνδέσεις των πρώην θεατών σου με οποιαδήποτε εξουσία και οι ώρες που δεν χόρευες ούτε δημιουργούσες αλλά έγραφες έγραφες .

Απάντηση 2

Σε φωνάζουν δάσκαλο, το βρίσκεις παλιομοδίτικο αλλά το αποδέχεσαι σε μια νεωτερική εποχή όπου δεν υπάρχει σεβασμός, σαν ένα έστω κλείσιμο ματιού. 

Είσαι σε ένα στούντιο, διδάσκεις σε λίγους, είσαι στρυφνός, απαιτείς από τους μαθητές σου να επιδείξουν πίστη και θάρρος που να οδηγούν σε δημιουργικότητα, πράγματα απαραίτητα για στην τέχνη, και αφού πρώτα υπερβούν τα εμπόδια καθαρμού που τους βάζεις από την εγωπάθεια και την επιδειξιομανία την οποία κουβαλούν και τους τυφλώνει. Κάθε μάθημα σου είναι πρωτότυπο, είσαι ατομικά για τον κάθε μαθητή διεισδυτικός και αποκαλυπτικός, μέσα σε μια απόλυτα προσωπική και αγαπητική σχέση δάσκαλου με μαθητή

Τα έσοδα σου σχεδόν καλύπτουν τις ανάγκες σου, είσαι λιτοδίαιτος αλλά διεκδικείς το σπανιότερο,  την απόλυτη αφοσίωση των μαθητών σου σε αυτά που ισχυρίζονται ότι θέλουν να κάνουν, αδιαφορείς για την δημοσιότητα και περιφρονείς τους μεταπτυχιακούς φοιτητές καλλιτεχνικών παραρτημάτων που κάθε  εξάμηνο  σε πλησιάζουν για μια βιαστική συνέντευξη με την οποία θα κάνουν βιβλιογραφική παραπομπή στην εργασία τους.

Δύναμη σου είναι το βλέμμα των μαθητών σου και η ανακλαστική σου ανάγκη να δημιουργείς καθημερινά νέους τρόπους για να τους διδάξεις. 

Είχα δώσει μια συνεντευξη πριν λίγο καιρό όπου υπήρχε πάλι το αιωρούμενο αίτημα, προς την κυβέρνηση, προς το υπουργείο παιδείας, γενικά προς οποιαδήποτε κατεύθυνση, άρα και καμιά, για ανωτατοποίηση των σπουδών του χορού, το οποίο εμφανίστηκε και μισό-διατυπώνεται τα τελευταία χρόνια, με αρκετή καθυστέρηση σε σχέση με τις υπόλοιπες τέχνες

Παρατηρώ και προσέχω τις λέξεις:

Γιατί αιωρούμενο; Γιατί κανένας δεν το θέτει φανερά; Τι αντιφάσεις φοβούνται; Οι μεν και οι δε.

Ποιοι θα διδάσκουν σε μια ανώτατη σχολή χορού/τέχνης; Σύμφωνα με την Δυτική λογική της εξειδίκευσης, αυτοί που έχουν πτυχίο καθηγητού, αν ναι τότε ποιος χορευτής θα επιλέξει αυτό και σε ποια ηλικία; Σύμφωνα με τον Νόμο, αυτοί που έχουν πτυχίο ανωτάτης σχολής άρα πανεπιστημιακής; Δηλαδή ένας απόφοιτος της ανώτατης γυμναστικής ακαδημίας που έχει κάνει διατριβή για τον ακριβή συνδυασμό αριθμού  ισομετρικών ασκήσεων και χρόνου ανάπαυσης μπορεί να ξέρει το μυστικό του πόσα tendy μπρος πίσω πρέπει κάνεις για να αποκτήσεις ταχύτητα, όταν είσαι 19 χρονών, στο ζέσταμα πριν από παράσταση, για να μην είσαι σφιγμένος; Και επιπλέον μπορεί να το δείξει και να πείσει;

    Οκέι, θα μου πείτε να προσμετράται και ανώτατη παιδεία και εμπειρία. Α! αυτή η εμπειρία πως θα μετριέται για να βγαίνουν τα μόρια πρόσληψης σε ένα οργανωμένο παραγωγικά σύστημα; Σε κάθε, μα κάθε, βιογραφικό, διαβάζω για ασαφείς παραστάσεις στο εξωτερικό, λες και ο χορός είναι το πιο εξαγώγιμο προϊόν της χώρας.

Γιατί καθυστερημένη;

Διότι παλιότερα απλά δεν υπήρχαν θέσεις στο δημόσιο, όπως κατάφεραν πριν από  ένα αιώνα οι εικαστικοί να νομιμοποιήσουν ως απαραίτητη την εικαστική εκπαίδευση των παιδιών, και οι του τμήματος θεατρολογίας λίγο πριν φύγει το ΠΑΣΟΚ . Όμως είναι ειρωνεία τώρα που το δημόσιο καταρρέει και αδειάζει να επιζητούμε την είσοδο μας σε αυτό.

Υπουργείο παιδείας; Γιατί για να είναι μια σχολή ανώτατη πρέπει να ανήκει στο υπουργείο παιδείας;

Γιατί οι ανώτατες στρατιωτικές σχολές ανήκουν στο υπουργείο άμυνας;

Η τέχνη δεν είναι πεδίο μάχης;

Ένα ερώτημα για την λέξη ανωτατοποίηση, η οποία προς το παρόν ταυτίζεται με πανεπιστήμιο, θεωρία, λογική.

Τι σας κάνει να πιστεύετε ότι οι τέχνες μπορούν να αναπτυχθούν μέσα σε ένα γενικόλογο σύστημα όπου η εκλογικευμένη οργάνωση και τήρηση συγκεκριμένης και εγκεκριμένης ύλης  θα παράγει εγγυημένα αποτελέσματα; Και τι αποτελέσματα; 

Ξανά προσέχω τις λέξεις: σύστημα, παραγωγικό, εγγυάται, αποτελέσματα,  

τι σχέση έχουν αυτές οι λέξεις με λέξεις που ελπίζω όλοι ταυτίζουμε με την τέχνη: δη ﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽άετην τάξηυα τονλέξεις όπως, νέο, προσωπικό, δημιουργία;

Δύο  εικόνες, μια απάντηση.

Είναι 1983, είσαι 23 χρόνων σπουδάζεις χορό,

είσαι στην Κρατική, η 60χρονη διευθύντρια σου, χωρίς πανεπιστημιακό δίπλωμα αλλά ακόμα με κολάν διότι είναι χορεύτρια,  σου έχει δώσει το μοναδικό βιβλίο το οποίο περιγράφει τους νέους Αμερικανούς χορογράφους οι οποίοι εμφανίστηκαν πριν 20 χρόνια, το Terpsichore in sneakers και σε προτρέπει, ψιθυρίζοντας σου ότι  αφορά εσένα ειδικά, να το διαβάσεις και να το παρουσιάσεις σε όλη τη σχολή.

Το ρουφάς και γεμίζεις όνειρα τα οποία είχες ήδη κάνει πριν το διαβάσεις, 

μετά από λίγους μήνες είσαι στην Αγγλία σε ένα πανεπιστήμιο, σου έχουν πει ότι θα πάρεις υποτροφία και μπορείς να έρθεις να σπουδάσεις εδώ, θα είσαι ο πρώτος Έλληνας με μάστερ στην χορογραφία, συναντάς  τις μελλοντικές δασκάλες σου, όλες με πανεπιστημιακά διπλώματα, φοράνε γεροντίστικες ζακέτες, αντιλαμβάνεσαι αμέσως ότι δεν γνωρίζουν αυτά από τα ποια έχεις ονειρευτεί πίσω στην χώρα σου, τα έχεις ονειρευτεί τόσο δυνατά που σου φαίνονται ήδη πραγματοποιημένα,  αισθάνεσαι ότι αν μείνεις εκεί τα πόδια σου θα μπουν σε τσιμέντο, σπας την συνέχεια που σου ετοιμάζουν, περιγελάς την έτοιμη εξουσία του πτυχίου και της βεβαιωμένης δουλειάς, την ζακέτα του κοντά στην  ίχες﷽﷽﷽﷽﷽ωγμ πόδια, π αυτά απα υα τονσύνταξη καθηγητή, το βάζεις στα πόδια, γδύνεσαι προτιμώντας να πας και να σπουδάσεις συναντώντας προσωπικά  τους ίδιους χορογράφους για τους οποίους στο πανεπιστήμιο δεν έχουν καν ακόμα αρχίσει να μιλάνε διότι δεν υπήρχαν αρκετές βιβλιογραφικές αναφορές.

Η ζωή, και η τέχνη, αναβλύζει στις ρωγμές και όχι στα θεσμοποιημένα συστήματα. Αισθάνομαι μια απέραντη ευγνωμοσύνη για τις σπουδές μου στην ρωγμή του συστήματος του χορού. Η Κρατική ήταν μια τέτοια ρωγμή, η οποία ακόμα και τώρα δεν με προστατεύει αλλά με αναβλύζει.

9 / 10 / 10

Γιάννης Μέτσης (χαμογελώντας κατάμουτρα στον θάνατο)

Aug 7, '10, 3:28 PM

Είμαι στο αυτοκίνητο, οδηγώ, χτυπάει το τηλέφωνο, πέθανε ο Γιάννης Μέτσης, αναπάντεχο αλλά το είχα ήδη σκεφτεί εκείνες τις φορές που καθόμαστε και μετριόμαστε και συζητάμε ποιοι είναι οι Mεγάλοι της ζωής μας που θα φύγουν,  όμως συγχρόνως πιάνω τον εαυτό μου να χαμογελάει, τι παράξενο!

Είμαι στην κηδεία, περπατάω προς τον κόσμο, όλοι είναι εδώ, να οι χορευτές να οι χορογράφοι παλιοί και νέοι, πάλι πιάνω τον εαυτό μου να χαμογελάει, ωχ θα νομίσουν ότι είναι ανακλαστικό δημοσίων σχέσεων.

Γιατί χαμογελάω;

Είμαι στην κηδεία του Γιάννη Μέτση και τον σκέφτομαι και χαμογελάω.

Είμαι στην κηδεία του Γιάννη Μέτση και τον θυμάμαι μόνο να χαμογελάει και σαν κύμα  χαμογελάω και εγώ. 

Τι άλλο θυμάμαι;

Θυμάμαι να πηγαίνουμε στην Κρατική για πρωινό μάθημα μπαλέτου μαζί του και να τον βρίσκουμε να έχει πάει μια ώρα πριν για να κάνει μάθημα μόνος του.

Εμείς θεωρούσαμε το μάθημα έναν υποχρεωτικό κόπο που θα μας προετοίμαζε για τα όνειρά μας, αυτός θεωρούσε το μάθημα μέρος της ζωής του. Όποτε καταφέρνω να κάνω ένα μάθημα μόνος μου αισθάνομαι ότι φτάνω σε πραγματικό σημείο ωριμότητας, γι’ αυτόν ήταν η αυτονόητη καθημερινότητα του.

Θυμάμαι τα ρούχα του, πολύ πριν οι σύγχρονοι χορευτές και χορογράφοι το κάνουμε μόδα τον θυμάμαι να φοράει την φαρδιά παντελόνα του. Γιατί; για να κρύψει πάχος; μα ήταν αδύνατος μέχρι και τα 60 του που τον θυμάμαι να διδάσκει. Μήπως γιατί ο Γιάννης δεν ενδιαφερόταν για τον φετιχισμό του σώματος αλλά για την κίνηση; ήθελε να κινήσει όλο τον κόσμο, τα ρούχα του ήταν φυσικό να μην μένουν κολλημένα  επάνω του.

Θυμάμαι την πιο χαρακτηριστική κίνηση του, το grand rond de jambe en l'air. Για την ακρίβεια ήταν ο πρώτος άντρας χορευτής που θυμάμαι να το κάνει τόσο άνετα. Φφφπ φφφφπ σα να μας χαιρετάει. Από κάθε άντρα χορευτή θυμάμαι ένα κινητικό χαρακτηριστικό , την γήινη δυναμική του Λεωνίδα Ερενίδη, τα χέρια του Ντε Πιάν, τον τρόπο που πρώτα φτιάχνει άλυτους κόμπους αλά Escher και μετά ξεδιπλώνει τον κορμό του και τον εδραιώνει ο Χάρης Μανταφούνης, από τον Γιάννη Μέτση θυμάμαι αυτό το αερικό των ποδιών.

Τι άλλο; α! θυμάμαι να λένε ότι είχε πει για έναν νέο χορευτή  «αυτός δεν θα τα καταφέρει στο εξωτερικό». Και ψάχνω και δεν βρίσκω κανένα θυμό η παράπονο, ήταν ο Γιάννης Μέτσης, είχε χορέψει, ήταν από τους λίγους οι οποίοι είχαν χορέψει πραγματικά σε διεθνείς ομάδες ε! δικαιούταν να πιστεύει ότι ήξερε κάτι περισσότερο.

Θυμάμαι όταν έγινε η κατάληψη της Κρατικής από τους καθηγητές της στα τέλη της δεκαετίας του 80 όταν η τότε κυβερνηση αποπειράθηκε να αλλάξει την κατεύθυνση της και να γίνει Ακαδημία Μπαλέτου, θυμάμαι τους καθηγητές να μαζεύονται και να μετριούνται, σαν τους πολεμιστές στις ιστορίες του ’21, ποιος είναι μαζί μας; Και θυμάμαι την χαρά και ανακούφιση και αισιοδοξία όταν ο Γιάννης Μέτσης δήλωσε την συμπόρευση του.

Τον θυμάμαι σε παραστάσεις νέων χορογράφων, σε πολλές παραστάσεις, ήταν μέλος επιτροπών επιχορηγήσεων, δεν θυμάμαι τις παραστάσεις αλλά θυμάμαι αυτόν. Το χαμογελαστό πρόσωπο του και το γλυκό κύρος του ανάμεσα στον κόσμο, δεν μπορώ να θυμηθώ κάποιον να λέει κάτι, οτιδήποτε εναντίον του. 

Γιατί χαμογελάω καθώς σκέφτομαι τον Γιάννη Μέτση;

Γιατί χαμογελούν όλοι καθώς τον σκέφτονται; Πράγμα σπάνιο στο χορό, την τέχνη της λατρείας του σώματος και του φθόνου του ονόματος.

Γιατί όποτε σκέφτομαι τον Γιάνη Μέτση τον σκέφτομαι κατάφατσα; Δεν θυμάμαι να έχω κοιτάξει την πλάτη του, δεν θυμάμαι να τον έχω κοιτάξει κρυφά στο πλάι, δεν θυμάμαι να έχω χαμηλώσει το βλέμμα μου. Τον θυμάμαι μόνο να με κοιτάζει άρα και εγώ να τον κοιτάζω κατάφατσα.

Δεν είναι πολλοί αυτοί που το επιτρέπουν αυτό.

Τι κλαίμε ακριβώς στις κηδείες, τον νεκρό η εμάς; Το τέλος των πιθανοτήτων ευτυχίας του άλλου; η το μέτρημα ότι απέμεινε για εμάς;

Μήπως χαμογελάμε γιατί τον σκεφτόμαστε παραδειγματικά;

Ίσως γιατί φεύγοντας από την κηδεία του Γιάννη Μέτση φεύγουμε αποφασισμένοι για όσο χρόνο απέμεινε σε μας να προσπαθήσουμε, να βρούμε τρόπους να μας σκέφτονται κάποτε και εμάς και να χαμογελάνε.

Που τελοιώνεται ένα σώμα; στα όρια του η στην πολλαπλασιαστική εξαργύρωση της δύναμης του επάνω στους άλλους; Και τι είδους δύναμης;

Μήπως χαμογελάμε γιατί ενώ o Γιάννης Μέτσης ήταν ένας από τους καλύτερους Έλληνες χορευτές και δασκάλους, έδινε τις γνώσεις του και τις ανακαλύψεις του ζητώντας μόνο τα βλέμματα μας προς τα μπρος και ποτέ προς τα κάτω;

Και θυμάμαι, γνωρίζω ένα όνειρο-εφιάλτη του. Το 1995 για τις ανάγκες της παράστασης  «Πλησιάστε σκιές μου» του είχα πάρει συνέντευξη. Μου είχε αφηγηθεί και ακουγόταν στην παράσταση αυτό το όνειρο.....

Ήταν λέει ο Γιάννης και πέταγε. Και κάτω στην γη ήταν ένας άνθρωπος  που και στην πραγματική ζωή του τον απειλούσε, ήταν τα χρόνια που χόρευε στα μπαλέτα Ραμπέρ και αυτός ο άνθρωπος ήταν βυθισμένος στην γη και εξείχε το κεφάλι του και στο στόμα του δάγκωνε μία αλυσίδα η οποία ανέβαινε ψηλά και ήταν δεμένη στο πόδι του Γιάννη και ο Γιάννης πετούσε πέρα δώθε αλλά αυτός κράταγε γερά με το στόμα του την αλυσίδα και  δεν τον άφηνε να φύγει μακριά. Και θυμάμαι τον Γιάννη να αφηγείται με έξαψη πως  χτύπαγε τα πόδια του τα χέρια του με μανία συνέχεια μέχρι που έσπασε η αλυσίδα και ο Γιάννης Μέτσης πέταξε λεύτερος.

Είμαι στην κηδεία του Γιάννη του Μέτση και χαμογελάω, όχι μόνος μου, σαν να μου έρχεται ένα κύμα, αόρατο, από το παρελθόν; από αλλού; από βεβαιότητα γιατί είμαι σίγουρος ότι και αυτός χαμογελάει πάντα.

Κωνσταντίνος Μίχος 

στους μαθητές (χορογραφίας) που χάθηκαν

•   Ένα μάθημα χορογραφίας είναι άλλο ένα μάθημα τεχνικής

•  To μάθημα χορογραφίας είναι το σημείο συνάντησης και σωματοποίησης όλων των μαθημάτων, τεχνικών αλλά και θεωρητικών, σε μια σχολή χορού 
•  Σε κάθε μάθημα χορογραφίας μπορούμε να ανακαλύπτουμε τον τρόπο με τον οποίο όλες οι τεχνικές χορού χρησιμεύουν σαν εργαλεία στην μακριά πορεία του χορευτή να εξελιχτεί από αντικείμενο της ματιάς μας σε υποκείμενο εμπειριών μας

•  Όλα τα μαθήματα χορογραφίας ξεκινάνε με το σώμα του μαθητή. Το σώμα θα αισθανθεί, θα παρατηρήσει, θα θυμηθεί, θα ξεχάσει, θα πάρει αποφάσεις, θα αυτό-σχεδιαστεί, θα προετοιμαστεί να συνειδητοποιεί την δημιουργική διαδικασία

•  Ένα μάθημα χορογραφίας είναι ένα μάθημα το οποίο θέτει κοινά ερωτήματα και καλωσορίζει ατομικές απαντήσεις

•  Το μάθημα χορογραφίας λαμβάνει μέρος σε ένα ασφαλές για τους μαθητές τοπίο όπου μαζί προσπαθούμε να απαντήσουμε το ερώτημα πως οι φόρμες του ανθρώπινου σώματος στον χώρο, τον χρόνο και την δυναμική θα χρησιμοποιηθούν σαν μέσο επικοινωνίας μοναδικών νοημάτων και αισθημάτων

•   Κάθε μάθημα χορογραφίας είναι μια ευκαιρία να συνδεθεί το εγώ του μαθητή με το γεωγραφικό και κοινωνικό περιβάλλον στον ιστορικό χρόνο

•   Όλα τα μαθήματα χορογραφίας είναι διάλογοι ανάμεσα στην στιγμιαία έμπνευση και την κριτική σκέψη

•   Το μάθημα χορογραφίας είναι μια ευκαιρία να ξύσουμε την αυταρέσκεια του χορευτή-εκτελεστή με την συντροφικότητα της κοινής δημιουργίας

•  Το μάθημα χορογραφίας είναι το μάθημα που θα συνδυαστούν όλα τα εργαλεία από την ιστορία της χορογραφίας, ξεκινώντας από τις αναλυτικές τεχνικές του Λάμπαν, της Ντόρις Χάμφρευ και του Νικολάις, τις σωματικές τεχνικές συνειδητοποίησης όπως η Ιδεοκίνηση, το Body Mind Centering, τις δραματουργικές λύσεις του Contact improvisation μέχρι τις μεταμοντέρνες στρατηγικές σύνθεσης και την χρήση του λόγου και της αφήγησης. Και όλα αυτά για χάρη της πιθανότητας μιας ατομικής έκφρασης

•  Κάθε μάθημα χορογραφίας είναι πρωτίστως μάθημα ενθάρρυνσης

•  Όλα τα μαθήματα χορογραφίας δημιουργούν καλύτερους χορευτές

•  Ένα μάθημα χορογραφίας όσο και αν στηρίζεται στις υπάρχουσες συσσωρευμένες γνώσεις δημιουργείται σε απόλυτη σχέση με την σχολή όπου διδάσκεται, με τους μαθητές που υπάρχουν μπροστά στον καθηγητή στη συγκεκριμένη στιγμή

•  Το μάθημα χορογραφίας είναι ένα μάθημα στο οποίο αυτός που διδάσκει θα μπορούσε να ονομάζεται και ‘‘ διευκολυντής’’, ‘‘εισηγητής’’, ‘‘συνοδοιπόρος’’ κ.α.

•  Κάθε μάθημα χορογραφίας δεν τελειώνει παρά μόνο όταν οι μαθητές έχουν μια τουλάχιστον αυτάρκη εμπειρία δημιουργίας

•  Όλα τα μαθήματα χορογραφίας είναι επικίνδυνα μαθήματα, διότι είναι τα μαθήματα όπου οι επιλογές του καθενός εμφανίζονται τελεσίδικα. Επιλογές αισθητικής άρα ιδεολογίας άρα στάσης γα την ζωή

•  Ένα μάθημα χορογραφίας δεν μπορεί να αρχίζει παρά μόνο με την επιθυμία να συνδεθεί η τέχνη του χορού με την ζωή

•  Ένα μάθημα χορογραφίας δίδεται με την ελπίδα ανακάλυψης συνομιλητών

•  Ένα μάθημα χορογραφίας στην Κρατική Σχολή Χορού είναι ένα μάθημα στην αποδεδειγμένη από παλιά παράδοση της σχολής να δημιουργεί ολοκληρωμένους χορο-ανθρώπους

•  Ένα μάθημα χορογραφίας μπορεί να ξεκινήσει από το πιο μικρό γεγονός, π.χ. με τους μαθητές απλά να κοιτούν το χέρι τους, να το παρατηρούν σαν φυσικό γεγονός, σαν σκελετική - μυϊκή - αισθητηριακή δομή, να παρατηρούν τις κινητικές δυνατότητες του, να συνειδητοποιούν την αίσθηση της κίνησης του, να επεξεργάζονται την κίνηση του σε σχέση με το υπόλοιπο σώμα, να το τοποθετούν σε διαφορετικό φόντο, να το αφήνουν να παίρνει χειρονομίες από την καθημερινότητα η να δημιουργεί άγνωστες καινούργιες, μπορούν να το οργανώνουν στον χρόνο με επαναλήψεις - διαφορετικές ταχύτητες και δυναμικές, να το οργανώνουν αντιστρέφοντας την κίνηση του η μεταφέροντας την σε άλλα επίπεδα η μέρη του σώματος, να κάνουν αναφορές σε έργα τέχνης η σε γεγονότα από την ιστορία η την καθημερινότητα, να το συνδυάσουν με λόγο αποδομώντας τον η δημιουργώντας αφηγήσεις, να το φέρνουν σε επαφή με ένα άλλο σώμα. Όμως κυρίως ένα μάθημα χορογραφίας απαντάει όχι μόνο στο ερώτημα ‘‘τι να χορέψω;’’ και ‘‘πως;’’ αλλά στο πολύ ουσιαστικό ‘‘γιατί να χορέψω;’’ Τότε αυτό το χέρι μπορεί να γίνει τρομερό, όλοι φοβούνται τους ανθρώπους που κοιτούν απλά το χέρι τους αλλά και είναι αποφασισμένοι να το χρησιμοποιήσουν

τον Δεκέμβρη του 2009 η Κρατική Σχολή Ορχηστικής Τέχνης (Χορού) ανακοίνωσε ότι προσκαλούσε ενδιαφερόμενους να συμμετάσχουν στη διαδικασία επιλογής για την πρόσληψη ενός δασκάλου χορογραφίας. Εκτός του βιογραφικού κάθε ενδιαφερόμενος έπρεπε να καταθέσει και μιά επιστολή εκδήλωσης ενδιαφέροντος (μέχρι 500 λέξεις), καθώς και μια περιγραφή μαθήματος χορογραφίας. Το ανωτέρω κείμενο είχε δοθεί σαν απάντηση σε αυτό το αίτημα.

Μακρυά από δω (Ponderosa, Βερολίνο, Αθήνα 1960 χλμ)

Jul 21, '09, 4:49 PM

Διαβάζεται ακούγοντας συγχρόνως το "Take a look at these hands" by D. Byrne και μερικές φράσεις της Meg Stewart.

Έρχεται η ημέρα (να είστε σίγουροι ότι για όλους πάντα θα έρθει) που κοιτάς τα χέρια σου και έχεις κάνει παραστάσεις, έχεις πάρει επιχορηγήσεις, έχεις αγγίξει αξιοθαύμαστα σώματα, έχεις ιδέες για τα επόμενα έργα σου, έχεις προσκλήσεις σε φεστιβάλ, σε αναγνωρίζουν.

T ake a look at these hands.

The hand speaks. The hand of a government man.

Well I'm a tumbler. Born under punches.

Δίπλα, η Lisa Schmidt (βασική χορεύτρια δημιουργός της Τρίσα Μπραουν στα 80’ς & 90’ς) σφουγγαρίζει το ξύλινο πάτωμα ενώ εσύ τρίζεις σπασμένος. O Jamie (χορευτής της Meg Stuart, είχε έρθει ένα Σαββατοκύριακο και χόρεψε σε μία παράσταση μας) κουβαλάει πέτρες έξω από ένα αχυρώνα για να ξαναφτιάξει τη γκρεμισμένη σκεπή, όλοι περνάνε να βάλουν ένα χεράκι. Η Meg Stewart φέρνει τα πιάτα όλων μας από το νεροχύτη . Ο Keith Hennesy σκουπίζει το στούντιο πριν αρχίσουμε το σεμινάριο, ήταν η σειρά του.

I'm so thin.

Never seen anything like that before

Falling bodies tumble 'cross the floor

When you get to where you wanna be

When you get to where you wanna be

Βράδυ στο στούντιο, δυο Ισπανίδες δουλεύουν την ιδέα να δουν την σχέση που μπορεί να αναπτυχθεί ανάμεσα στο φλαμένκο και το contact improvisation, τις ακούω συνέχεια να λένε from the body, it comes form (;) the body.

Δύο Φινλανδέζες 30 μέτρα πίσω στο βάθος του στούντιο Κάτι Κάνουν σαν απειλητικό παραμύθι, κρατάω την αναπνοή μου το παιδικό της αγοροκουρεμένο πρόσωπο, πράσινα μάτια, ξυραφιές στο πλάι, ξαφνικά τρέχει με βαριά βήματα σαν αγόρι, λέει ένα ποίημα στα Φινλανδικά φτύνοντας κεράσια και δουλεύει. Ω πόσο δουλεύει. Της είπα αμέσως να έρθει στην Ελλάδα να δουλέψουμε αλλά αμέσως το μετάνιωσα σκέφτηκα ντρέπομαι εδώ θ’ ακούει κουβέντες μόνο για πως, που, ποιός έκλεισε παράσταση, αλλά ποτέ για την ίδια την δουλειά, για την τέχνη του καθενός.

Όμως, πόσο η ανάσα σου έχει σχέση με την κίνηση του σώματός σου; Και η κίνηση σου με τα συναισθήματά σου; Και πως τα συναισθήματά σου καταλαμβάνουν το σώμα σου; ‘‘Εmotional body’’. Εγώ το αποκαλώ‘‘ Συν-κινητικό’’ σώμα και το ψάχνω και το βρίσκω εδώ.

We seek the longer arts of transformation

11 το βράδυ, κάθεσαι σε μια βεράντα μπροστά στο δάσος, σηκώνει το κεφάλι της και σου λέει

All I want is to breathe [I'm too thin]

Won't you breathe with me?

Find a little space, so we move in-between [In-Between it]

And keep on step ahead, of yourself.

πάμε στο στούντιο να δουλέψουμε; εντάξει, αλλά καθώς περπατάς σκέπτεσαι, τι έχω; τι έχω πραγματικά; τι με κινεί; και μόλις Κάτι λάμψει, εύκολο τελικά αποτέλεσμα συνάντησης τύχης, σκισίματος του λίπους γύρω σου, ενός μιας στο τόσο μικρού βήματος που αποτολμάς, εσύ μήπως αμέσως απομνημονεύεις τους γύρω σου και σκέπτεσαι τι να το κάνω αυτό για την επόμενη παράσταση;

Don't you miss it, don't you miss it.

Some 'a you people just about missed it!

Last time to make plans!

And I'm a tumbler...

I'm a Government Man.

Μαζεύουν νερό βροχής, ακόμα και αν έχουν περίσσευμα. Συμμετέχουν χωρίς κανείς να τους το ζητήσει σε μια οικονομία που ξεπερνάει τα 20 εκτάρια εκεί στα σύνορα Γερμανίας με Πολωνία και τον χρόνο που θ’ αντέξει η κοινότητα Ponderosa .

Υπάρχουν μόνο combust toilets, κάτι σαν τους παλιούς βόθρους που σφραγίσαμε, μία φορά το χρόνο τις αδειάζουν για λίπασμα.

Πλησιάζει η Στέφανι, διακρίνω τις χαρακιές - ιερογλυφικά που διασχίζουν τα μπράτσα μέχρι το στέρνο, μου χαμογελάει σκύβει και κόβει κάτι σαν λαχανάκι, στρίβει το πάει στην κουζίνα, φωνάζανε ότι θέλανε και άλλη σαλάτα και δεν ήξερα που να την βρώ.

Oh, Take a look at these hands. They're passing in-between us.

And the heat goes on... [I got time!] And the heat goes on

All I want is to breathe [Thank you. Thank you.]

Won't you breathe with me?

Find a little space...So we move in-between [I'm so thin]

And keep one step ahead of yourself. [I'm catching up with myself]

Γιατί εδώ δεν υπάρχει σκόνη; εκτός από το δωμάτιο μου, εκεί στάζω σκόνη.

Από την βιβλιοθήκη διαβάζω το βιβλίο της Sally Banes για την ιστορία της P erformance Art στη δεκαετία 75-85, αναγνωρίζω πολλές ιδέες από έργα να έχουν μεταφερθεί σε χορογραφίες και θεατρικές παραστάσεις τώρα στην Ελλάδα. Νο πρόβλημα! ας πάρουν όποια ιδέα θελήσουν, ακόμα και αν το Vessel της Meredith Monk όπου οι θεατές μεταφέρονταν με φορτηγά μέσα στους χώρους της πόλης υπενθύμιση ότι στρατόπεδα συγκέντρωσης μπορούν να φτιαχτούν παντού, στην εισαγωγή μεταποίηση που του έγινε εδώ κατέληξε τουριστική περιήγηση. Αλλά γιατί κανένας δεν έκλεψε εκείνη την ιδέα από έργο του Ping Chong για ένα Δράκουλα που ξεκινάει από το Αids, συν-απεικονίζει τους γιάπηδες και καταλήγει στο πως όλοι έχουμε γίνει βαμπίρ θεαμάτων;

The moment you think of the audience you compromise your self.

Border land . Στα σύνορα υπάρχει ζωή, περισσότερη ανταλλαγή - ζωή απ’ ότι πιο μέσα. Χορεύουμε τις περιοχές των συνόρων μας, σωματικά, ακουστικά, συγκινησιακά.

Take a look at these hands.

No thanks. I'm a Government Man.

Ο τρόπος που αναπτύσσουμε τις δημιουργικές ιδέες μας μοιάζει με την αντρική σεξουαλικότητα: επαναλαμβάνοντας το ίδιο μοτίβο μαζεύει ενέργεια με γραμμική αυξητική πορεία, μετά εκρήγνυται και αδειάζει. Άραγε πως μπορούμε να αναπτύξουμε διαφορετικούς τρόπους δημιουργικότητας εμπνεόμενοι από άλλους τρόπους σεξουαλικότητας πχ τον γυναικείο σε κύκλους.

κρατάω την αναπνοή μου το παιδικό της αγοροκουρεμένο πρόσωπο πράσινα μάτια ξυραφιές στο πλάι περπατάω δίπλα της στο στούντιο ξαπλώνω αχ μία μόνο αληθινή κίνηση αν καταφέρω να κάνω. Aγγίζει από όλες τις μεριές από όλες τις γωνίες όλα τα βαθουλώματα ω πόσο επίμονα δουλεύει. Αυτό που οι πολύ νέοι δεν ξέρουν είναι ότι στις audition για οποιαδήποτε σχολή η παράσταση παρακολουθούμε όχι το τι έχει μαζέψει κρυφά και κουβαλάει σαν σχέδιο επιτυχίας ο υποψήφιος-α, αλλά πως δουλεύει, πως εξελίσσεται, πως συμμετέχει, τι δωρίζει, πόσο τελεσίδικος-η είναι...

Take a look at these hands

And the heat goes on...And the (Wheeeep!) heat goes on

And the heat goes on [brbbrbbrb]...Where the hand has been [chtktktktk]

1 ώρα laughing meditation

1 ώρα anger meditation

get the sensation if you extend the dance

Εντάξει ωραίες οι καταλήψεις, αλλά μακριά από combust toilets, διατροφική αλληλεγγύη, συντροφική διαχείριση των απολαύσεων μας.

μια ερώτηση: γιατί εδώ οι πρωτεργάτες κάθε κατάληψης δεν συμμετέχουν ποτέ σε κανένα σωματικό εργαστήρι;

Thrive for it

Complex emotional movement

Energetic exchange

Το σώμα όπως και όλοι οι χώροι είναι ιδιωτικοποιημένο, δηλαδή έχει ήδη καταπατηθεί από την ιδιωτική πρωτοβουλία, όλες τις κοινωνικές συμβάσεις, τις στρεβλωμένες επιθυμίες που αλλοτριώνουν την λιβιδινική μας ενέργεια, από μνήμες που θα θέλαμε να αποτινάξουμε αλλά έχουν εγκατασταθεί και από το κράτος δηλ. από ιδρυματοποιημένες τεχνικές έκφρασης (χορού για εμάς). Πως μπορώ να κάνω το σώμα μου κοινοτικό, ανοικτό στον άλλο;

longer arts of transformation

Μήπως συνδέοντας το με τον μόνο τόπο που πραγματικά μπορεί να συνδεθεί, την ίδια την γη;

Aλλά που; Η Ponderosa είναι 1960 χλμ μακριά από εδώ.

Μμμμ μήπως στην κατάληψη του Πραπόπουλου; 

εδώ δεν υπάρχουν ΧΟΡΟΓΡΑΦΟΙ

April 7, '09, 11:28 PM

Ο τίτλος είναι επίτηδες ενοχλητικός. Σε καμιά περίπτωση δεν ταυτίζεται με την γνωστή στάση κάποιων που κριτικάρουν τον σύγχρονο Ελληνικό χορό απαξιώνοντας το παρελθόν και τους υπάρχοντες χορογράφους, επικαλούμενοι κάτι νέο το οποίο πρέπει να έρθει σαν σωτήρας, στην ουσία χωροθετώντας τους εαυτούς τους, αν και αυτόκλητοι, στην θέση των επίσημων εκτιμητών του χορού στην χώρα μας.

Ούτε εννοώ την Ρολάν Μπαρτικής προέλευσης ιδέα ότι ένα έργο τέχνης είναι ανεξάρτητο του δημιουργού του, καθώς σε μια ανοιχτή κοινωνία αυτός δεν μπορεί να καθορίσει στο κοινό τους τρόπους αντίληψης του έργου του. Αυτό είναι απλώς ένα σύμπτωμα ενός κόσμου ο οποίος αρνείται τις ιδεολογικές διαφοροποιήσεις και κρύβεται στην μεταμοντέρνα ασάφεια.

Ήμουν στη συνάντηση που οργανώθηκε με νέους Έλληνες χορογράφους στο Ντάνκαν. Μία  κοπέλα μιλώντας για τον τρόπο δουλειάς της περιέγραψε το γνωστό σχήμα του χορογράφου που δίνει χώρο στους χορευτές του να συμμετέχουν στο δημιουργικό αλλά και εκτελεστικό στάδιο του έργου. Το προσδιόρισε και ιδεολογικά αναφέροντας την μη κάθετη δομή δημιουργίας σαν δείγμα πολιτικής θέσης ενάντια στην αυταρχικότητα.

Η δυσανεξία του κοινού, η οποία εκδηλώθηκε με διάφορους τρόπους, να αφομοιώσει την σκέψη της δημιουργού προκάλεσε το ενδιαφέρον μου και με έφερε σε αυτό το κείμενο που διαβάζετε. Όχι τόσο η αντίδραση από κάποιους στο κοινό ότι ''καλά όλα αυτά! αλλά υπάρχουν χορευτές που η δουλειά τους είναι να εκτελούν μόνο'', η οποία είναι αποδεδειγμένα μειοψηφική και ανιστόρητη καθώς δείχνει να μην αντιλαμβάνεται το γεγονός ότι οι περισσότεροι και σημαντικότεροι Έλληνες χορογράφοι συν-δημιουργούν με τους χορευτές τους.

Περισσότερο με προκάλεσε η επίμονη αποφυγή να συνδεθεί η στάση της, ταυτόχρονη με πολλών άλλων Ελλήνων σύγχρονων δημιουργών, με το τι έχει αναπτυχθεί σε κοινωνική κλίμακα από τον Δεκέμβρη και μετά, δηλ. την συνεχή δημιουργία συλλογικοτήτων. Αναρωτιέμαι την αιτία της άρνησης τους απέναντι σε μια πραγματικότητα η οποία υπάρχει άτυπα ήδη, αλλά αν επισημοποιηθεί θα είναι η μεγάλη δύναμη και προσφορά του χορού στο πεδίο της καλλιτεχνικής δημιουργίας απέναντι στην ατομικότητα των πλαστικών τεχνών, την βιομηχανική κατανομή εργασίας του κινηματογράφου, την μοναχικότητα της συγγραφής.

Τι είναι χορογράφος;

Αυτός που φαντάζεται και οργανώνει μια χορογραφία με συγκεκριμένη γλώσσα και επιμέρους στοιχεία (βήματα, ύφος εκτέλεσης, αφήγηση κλπ); Τότε ο μοναδικός χορογράφος στην Ελλάδα είναι ο Φωκάς Ευαγγελινός, πράγμα το οποίο ήδη ισχύει για ένα μεγάλο κοινό τέχνης (συγνώμη, καταναλωτές θεαμάτων).

Όταν οι χορευτές συμμετέχουν με το υλικό τους, ο χορογράφος τι ακριβώς κάνει; Είναι αυτός που επιλέγει, αυτός που προκαλεί, αυτός που συνθέτει, αυτός που διδάσκει; αυτός που αναλαμβάνει το παιχνίδι παραγωγής στο οποίο συμμετέχουν το Υπουργείο Πολιτισμού, ο Τύπος κα; Πόσο έλεγχο και ευθύνη έχει στο τελικό θέαμα; Πόσες φορές στο τέλος μιας παράστασης είπατε "ωραίοι χορευτές όμως δεν έλεγε τίποτα"; Και γιατί τελικά δεν μετανιώσατε που πήγατε να την δείτε;

Μήπως αντί για χορογράφος θα έπρεπε να λέμε:

Οικοδεσπότης, Διευκολυντής, Καταθέτης ιδεών, Δάσκαλος, Υπεύθυνος καλλιτεχνικά και νομικά, Αυτός Που Λέει Το Πρώτο Θα. Αστειεύομαι, ο στόχος μου δεν είναι οι Έλληνες χορογράφοι να σταματήσουν να αποκαλούνται έτσι.

Όμως ξανά, οι χορογραφικές μικρο-γλώσσες του κάθε δημιουργού δεν είναι αποτέλεσμα της συνάντησης του με τους χορευτές του; Εν τέλει δεν εμπεριέχουν τους χορογράφους; Μια παράσταση του Κωνσταντίνου Ρήγου, της Αποστολίας Παπαδαμάκη, της Μαρίας Γοργία, των S.Q.N, δεν είναι οριοθετημένη όχι μόνο στιλιστικά αλλά και νοηματικά από τους χορευτές τους; Αυτό που διαφοροποιεί ένα έργο σαν το ‘‘Female studies’’ από το ‘‘Electric girl’’ είναι η έμπνευση της Αποστολίας; ή παρά την εξωτερική ομοιότητα τους η ουσιαστική διαφορά του σώματος της Μαρκέλλας Μανωλιάδη από αυτό της Χαράς Κότσαλη; Μήπως τελικά όλα τα έργα είναι ίδια και το μόνο που διαφοροποιεί κάθε παράσταση είναι η θέαση νέων σωμάτων μέσα σε διαφορετικής υφής περιβάλλοντα; Το ουσιαστικά ανανεωνόμενο είναι αυτό το διαφορετικό που φέρνει κάθε σώμα, το οποίο έχει κτιστεί αργά, βαθιά στο παρελθόν κάθε χορευτή. Και είναι κάτι που τις περισσότερες φορές το έφτιαξε μόνος του συγκρουόμενος, επιβιώνοντας, και πολύ λιγότερες φορές αγαπώντας, σε ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον που αντιμετωπίζει με φιλυποψία την δημιουργικότητα.

Επαναλαμβάνω δεν με ενδιαφέρει να μειώσω το κύρος των Ελλήνων χορογράφων, ανήκω σε αυτούς, ούτε αρνούμαι τις ευθύνες των έργων μου. Αλλά αν η υπόθεση μας είναι ότι ο Ελληνικός σύγχρονος χορός στηρίζεται στην δημιουργική συμμετοχή των χορευτών τότε η αληθινή ερώτηση μου είναι :

ποιο εκπαιδευτικό σύστημα τους προετοιμάζει γι’ αυτή την προσέξτε όχι απλά επαγγελματική αλλά καλλιτεχνική δυνατότητα;

Μήπως καθώς συζητάμε για το εκπαιδευτικό ζήτημα θα πρέπει να τολμήσουμε και να διεκδικήσουμε αυτό που πολλοί από μας σκέφτονται εδώ και πολλά χρόνια. Τα τεχνικά μαθήματα να υποβαθμιστούν στο επίπεδο που περιγράφει το όνομά τους, να πάρουν την θέση του καθαρά τεχνικού μέσου, είναι αυτά που μας δίνουν τα μέσα για να κάνουμε τέχνη, όπως στην σχολή καλών τεχνών (βλ. σχέδιο) η στη θεατρική εκπαίδευση (βλ. ορθοφωνία). Όταν χρησιμοποιώ την λέξη "υποβαθμιστούν" εννοώ στο συμβολικό πεδίο αλλά και στο ουσιαστικό, το οποίο καθορίζει τον τρόπο αντιμετώπισης των μελλοντικών χορευτών καθ' όλη την διάρκεια των σπουδών τους, από τις εισαγωγικές μέχρι τις πτυχιακές τους.

Μήπως τα δημιουργικά μαθήματα θα έπρεπε επίσημα και ουσιαστικά να θεωρούνται πρωτεύοντα;

Μήπως τότε ο Σύγχρονος Ελληνικός χορός θα είναι αποτέλεσμα συνάντησης ολοκληρωμένων δημιουργικών ανθρώπων του χορού, απαλλαγμένων από τον ανταγωνισμό της πατέντας με στόχο την επιχορήγηση, την διάκριση που θα φέρει παραγγελία, την υποταγή σε ένα σύστημα που κατασκευάζει εικόνες κοινωνικής ενότητας αλλά στην ουσία διαχωρίζει και απομονώνει από το τι γίνεται εκεί έξω;

Αντίθετα με τον τίτλο, το κείμενο υπονοεί ότι εδώ χρειαζόμαστε όλοι να μπορούν να γίνουν και χορογράφοι.

Ας ανοίξει η συζήτηση.........

                                                                                                                               Κωνσταντίνος Μίχος

(τα σχόλια σας δημοσιεύονται απ'ευθείας χωρίς προηγούμενο έλεγχο)